İş Hijyeninde Ağır Metal Ölçümü

22 parametreyle havadaki metal maruziyetinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi
  • Placeholder Image
    MAKİNE GRUBU Periyodik Kontrolleri
  • Placeholder Image
    ELEKTRİK GRUBU Periyodik Kontrolleri
  • Placeholder Image
    TESİSAT GRUBU Periyodik Kontrolleri
  • Placeholder Image
    İŞ HİJYENİ Laboratuvarı
  • Placeholder Image
    MÜHENDİSLİK Hizmetleri
VİTA Destek ?

0532 521 97 86

Emre DIĞRAK

0535 745 70 88

Ali Cihan YILMAZ

Kaynak dumanı, taşlama tozu veya metal içeren bir hammaddenin işlenmesi sırasında oluşan parçacıklar, çalışanların soluduğu havaya karışabilir. Üretim alanının temiz görünmesi, bu maruziyetin düşük olduğunu tek başına göstermez. Sağlıklı çalışma koşulları için hangi elementlerin, hangi işlerde ve ne düzeyde bulunduğunu ölçüme dayalı olarak bilmek gerekir.

Ağır metal ölçümü, iş hijyeni çalışmalarında havadaki metal içeren parçacıkların örneklenmesi ve laboratuvarda element bazında analiz edilmesidir. Elde edilen veriler, çalışan maruziyetinin değerlendirilmesine ve koruyucu tedbirlerin planlanmasına katkı sağlar.

Vita Mühendislik olarak 14 Eylül 2026 tarihinde onaylanan kapsamımızla, 22 parametrede NIOSH NMAM 7302 metoduna göre numune alma ve analiz hizmeti sunuyoruz. Bu kapsam, işyerindeki proseslere uygun bir ağır metal ölçüm planının hazırlanmasına olanak sağlar. [1]

22Yetkili parametre
NIOSH 7302Referans metot
Numune alma
ve analiz
Kapsamımızdaki hizmetler

Ağır metal ölçümü neden yapılmalı?

Metalin türü, kimyasal formu, havadaki düzeyi ve maruziyet süresi sağlık riskini birlikte belirler. Örneğin kaynak dumanı solunum sistemi hastalıklarıyla ilişkilidir; içerdiği bazı metal bileşikleri duyarlanma veya başka sistemik etkilere yol açabilir. Bu nedenle yalnızca toplam toz miktarını bilmek, metal içeriğini değerlendirmek için yeterli değildir. [3]

  • Maruziyet kaynaklarını belirlemek: Hangi prosesin ve görevin ölçüm gerektirdiğini somutlaştırır; öncelikli çalışma alanlarını ortaya koyar.
  • Koruyucu önlemleri değerlendirmek: Lokal emiş, kapalı sistem ve proses iyileştirmelerinin etkisinin izlenmesine yardımcı olur.
  • Risk değerlendirmesini güçlendirmek: Varsayımlar yerine temsil edici ölçüm verileriyle karar alınmasını destekler.
  • İzlenebilir kayıt oluşturmak: Yöntem, çalışma koşulları ve sonuçların birlikte kaydedilmesi, sonraki değerlendirmelere dayanak sağlar.

Hangi işlerde ağır metal maruziyeti araştırılır?

Kaynak, metal işleme ve hammadde hazırlama gibi süreçlerde ortaya çıkan toz ve dumanın içeriği, işyerine özgü olarak incelenmelidir. Aşağıdaki örnekler, ölçüm planı hazırlanırken dikkate alınabilecek prosesleri gösterir.

Proses ve parametre seçimi için örnekler
İş / prosesİncelenebilecek elementler
Kaynak ve termal kesimAna metal, kaplama ve sarf malzemesine bağlı olarak demir, mangan, krom veya nikel.
Döküm, ergitme ve metal işlemeİşlenen alaşıma göre alüminyum, bakır, magnezyum ve diğer ilgili elementler.
Yüzey işlem ve kaplamaBanyo ve kaplama malzemelerine göre krom, nikel, çinko veya bakır.
Akü, pil ve metal geri kazanımıTeknolojiye ve malzemeye göre kurşun, kadmiyum, nikel veya diğer ilgili elementler.
Pigment, seramik ve hammadde hazırlamaÜrün bileşimi ve güvenlik bilgi formlarına göre seçilen metal ve elementler.

Bu örnekler her işletmede aynı metallerin bulunduğu anlamına gelmez. Parametre seçimi; güvenlik bilgi formları, hammadde ve alaşım bileşimleri, proses bilgisi ve ön inceleme bulgularıyla yapılır.

Ağır metal ölçüm kapsamımız: 22 parametre

Yetki belgemizde aşağıdaki parametrelerin tamamı “Havadaki Ağır Metal Konsantrasyonu Tayini” başlığı altında yer alır. Her biri için belirtilen metot NIOSH NMAM 7302, yetki türü ise Analiz ve Numune Almadır. [1]

METOT NIOSH NMAM 7302YETKİ Analiz ve Numune Alma
Kapsam listesi · 01-11
ParametreSimge
01AlüminyumAl
02AntimonSb
03ArsenikAs
04BakırCu
05BaryumBa
06BerilyumBe
07BorB
08ÇinkoZn
09DemirFe
10GümüşAg
11KadmiyumCd
Kapsam listesi · 12-22
ParametreSimge
12KobaltCo
13KromCr
14KurşunPb
15MagnezyumMg
16ManganMn
17MolibdenMo
18NikelNi
19SelenyumSe
20TalyumTl
21TitanyumTi
22VanadyumV

Kapsam kaydı: 261 / LAB-4326 numaralı İş Hijyeni Laboratuvarı Yeterlik Belgesi eki, sayfa 2-3; parametre onay tarihi 14.09.2026. Liste, 15.09.2026 tarihli belge esas alınarak hazırlanmıştır.

“Ağır metal” ifadesi burada yetki belgesindeki kapsam adıdır. Listedeki elementlerin tümü, kimyasal sınıflandırmada aynı gruba girmez; kapsam metal ve yarı metal gibi farklı elementleri içerir. İşyerinde ölçülecek parametreler, bu 22 element arasından maruziyet olasılığına göre seçilir.

Çalışanın solunum bölgesine yerleştirilen filtreyle kişisel ağır metal maruziyet numunesi alınması
Kişisel örnekleme, çalışanın görevi boyunca soluduğu havayı temsil edecek şekilde planlanır. Temsili görsel.

Kişisel maruziyet ölçümü nasıl planlanır?

Güvenilir bir sonuç, doğru noktadan ve uygun süreyle alınan numuneye dayanır. Ön incelemede çalışanların görevleri, vardiyaları, maruziyet süreleri, kullanılan malzemeler ve mevcut havalandırma koşulları birlikte ele alınır. Normal üretimi temsil eden çalışma koşullarında örnekleme yapılması esastır.

  • Kişisel maruziyet örneklemesi: Filtre, çalışanın solunum bölgesine yerleştirilir. Planlanan görev veya çalışma süresi boyunca alınan numune, o çalışanın maruziyetinin değerlendirilmesinde kullanılır.
  • Sabit nokta / ortam örneklemesi: Belirli bir noktadaki hava hakkında bilgi verir. Kişisel maruziyetin yerine geçmez; sonucu kişisel maruziyet sınır değeriyle doğrudan kıyaslanmaz.
  • Temsil edici ölçüm planı: Benzer maruziyet gösteren görevler ve çalışma koşullarındaki değişkenlik dikkate alınır. Numune sayısı ve süreleri, değerlendirme amacına göre belirlenir.

Solunum yoluyla kimyasal maruziyetin ölçüm ve değerlendirme stratejisinde TS EN 689:2018+AC ve ilgili standartların güncel halleri dikkate alınır. NIOSH 7302 analiz metodunu, TS EN 689 ise maruziyetin değerlendirilmesine yönelik ölçüm stratejisini tanımlar. [4]

NIOSH 7302 ile ağır metal analizi nasıl yapılır?

NIOSH NMAM 7302, Elements by ICP (Microwave Digestion) metodudur. Filtrede toplanan elementlerin, mikrodalga destekli asitle çözündürme sonrasında ICP-AES / ICP-OES ile belirlenmesine dayanır. Bu teknik, indüktif eşleşmiş plazma atomik/optik emisyon spektrometrisidir. [2]

01

Filtre üzerinde numune alma

Bilinen debide hava çeken pompa ve metoda uygun filtreyle havadaki parçacıklar toplanır. Debi, süre, işin niteliği ve numune kimliği kaydedilir.

02

Mikrodalga ile numune hazırlama

Toplanan örnek, metodun öngördüğü asit ve mikrodalga işlemiyle analiz edilebilir çözeltiye dönüştürülür. Kaset içi birikimler de metodun gerekliliklerine göre ele alınır.

03

ICP ile element tayini

Hazırlanan çözeltideki elementler emisyon sinyalleri üzerinden belirlenir. Kalibrasyon, kör numuneler ve kalite kontrol örnekleri sonuçların güvenilirliğini destekler.

04

Hava konsantrasyonunun hesaplanması

Element miktarı, örneklenen hava hacmi ve ilgili düzeltmelerle birlikte hesaplanarak uygun birimde, örneğin mg/m³, raporlanır.

Numune alma, laboratuvar analizi ve raporlama birbirini tamamlayan aşamalardır. Sonucun anlamı; kullanılan metot, numune süresi ve sahadaki çalışma koşullarıyla birlikte değerlendirilir.

Havadan alınan metal numunelerinin laboratuvarda ICP optik emisyon analizi için hazırlanması
Saha örneklemesini, numune hazırlama ve element bazında laboratuvar analizi izler. Temsili görsel.

Ağır metal ölçüm sonuçları nasıl değerlendirilir?

Bir ağır metal analiz raporunda yalnızca sayısal sonuç okunmamalıdır. Numunenin kişisel veya ortam örneği olması, örnekleme süresi, referans maruziyet süresi, değerlendirilen kimyasal form, partikül fraksiyonu ve ölçüm belirsizliği birlikte incelenmelidir.

Sonuçların uygunluğunu işveren değerlendirir; ilgili mevzuat ve gerektiğinde ulusal veya uluslararası kuruluşların sınır değerleri esas alınır. İş sağlığı ve güvenliği kurulu veya işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının görüşleri, alınacak ek önlemlerin belirlenmesine katkı sağlar. [5]

Yasal gereklilikler ve ölçümlerin yenilenmesi

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesindeki işyerlerinde, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik temel dayanaklardan biridir. 27 Ocak 2023 tarihli ve 32086 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme; işverenin ölçüm yükümlülüklerini ve laboratuvarların yetkilendirilmesini belirler. Ölçümler, ilgili parametre ve metotta yetkisi bulunan yeterlik veya ön yeterlik belgeli laboratuvarlara yaptırılır. [5]

Ölçümlerin yenilenmesi, yalnızca sabit bir takvime bağlanmaz. Kontrol tedbirlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi, kişisel maruziyetin değişmesi, teftişte istenmesi veya işyeri hekimi ya da iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi durumlarında ölçümler tekrarlanır. Üretim, malzeme ve havalandırma değişiklikleri bu açıdan yeniden ele alınmalıdır. [5]

Ölçümden koruyucu önleme

Ölçüm verileri; daha az tehlikeli malzeme veya proses seçimi, kapalı çalışma sistemleri ve kaynağında emiş gibi teknik önlemlerin planlanmasına yardımcı olur. Uygun temizlik, bakım ve çalışma düzeniyle maruziyet azaltılır. Gerekli kişisel koruyucu donanım, toplu korunmayı tamamlayacak şekilde seçilir. İyileştirmelerin etkisi yeni ölçüm planında izlenir.

Ağır metal ölçümü hakkında sık sorulan sorular

Her işyerinde 22 parametrenin tamamı ölçülmeli mi?

Parametreler işletmenin malzemelerine, proseslerine ve ön inceleme bulgularına göre belirlenir. Kapsamın geniş olması, her işletmeye aynı analiz listesinin uygulanmasını gerektirmez.

Havada ağır metal analizi, kan veya idrar tahlili midir?

Bu hizmet işyeri havasından alınan numuneleri kapsar. Kan veya idrar gibi biyolojik örneklerin değerlendirilmesi farklı bir süreçtir; sağlık gözetimi işyeri hekiminin sorumluluğunda planlanır.

Kaynak dumanı için ağır metal ölçümü tek başına yeterli mi?

Kaynak işlemi, kullanılan malzeme ve yönteme bağlı farklı parçacıklar ve gazlar oluşturabilir. Metal analizi bu değerlendirmenin bir bölümüdür; diğer etmenler risk değerlendirmesi ve ölçüm planında ayrıca ele alınır.

Sınırın altında bir sonuç, her koşulda aynı maruziyeti gösterir mi?

Sonuç, örneklenen çalışma koşullarını ve süreyi temsil eder. Vardiya, iş yükü, malzeme ve havalandırmadaki değişiklikler nedeniyle maruziyet farklılaşabilir.

VİTA MÜHENDİSLİK

Ankara’da ağır metal ölçümü ve iş hijyeni analizi

Vita Mühendislik olarak Ankara’da iş hijyeni ölçümleri kapsamında, 22 parametrelik ağır metal kapsamımızla numune alma ve analiz hizmeti sunuyoruz. İşyerinizdeki prosesleri ve kullanılan malzemeleri birlikte değerlendirerek ihtiyaç duyulan parametrelerin ve ölçüm planının belirlenmesine destek oluyoruz.

Ağır metal maruziyet ölçümü ve havada metal analizi için kapsamınızı planlamak üzere Vita Mühendislik ile iletişime geçebilirsiniz.

ACY
Ali Cihan YılmazVita Mühendislik · Uzman Görüşleri

Kaynaklar ve kapsam bilgisi

  1. Kapsam belgesi. Vita Mühendislik, 261 / LAB-4326 sayılı İş Hijyeni Laboratuvarı Yeterlik Belgesi eki; 15.09.2026 tarihli nüsha, sayfa 2-3.
  2. NIOSH NMAM 7302. Elements by ICP (Microwave Digestion), 5. baskı, 21.07.2014.
  3. HSE - kaynak dumanının sağlık etkileri. Health risks from welding.
  4. İSGÜM - TS EN 689 duyurusu. Kimyasal maruziyet ölçümü ve değerlendirme stratejisi.
  5. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik. 27.01.2023 / 32086; özellikle 5, 6, 7 ve 14. maddeler.

Görseller, anlatımı desteklemek üzere üretilmiş temsili sahnelerdir; Vita Mühendislik tesis veya personel fotoğrafları değildir.


Yangına Karşı Hazır mısınız? Hidrant ve Yangın Tesisatı Kontrolleri