Gaz ve Buhar Konsantrasyon Ölçümü

İşyerlerinde üretim, bakım, temizlik, depolama ve proses faaliyetleri sırasında çeşitli gaz, buhar ve uçucu kimyasal maddeler çalışma ortamı havasına yayılabilmektedir. Bu maddelerin çalışanlar tarafından solunması, maruziyetin süresine ve konsantrasyonuna bağlı olarak çalışan sağlığı açısından risk oluşturabilir.

Dedektör tüple gaz ölçümü, çalışma ortamında bulunan belirli gaz ve buharların konsantrasyonlarının hızlı ve pratik bir şekilde belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen bir iş hijyeni ölçümüdür. Ölçüm sonuçları, çalışanların kimyasal maddelere maruziyetinin değerlendirilmesine ve işyerindeki mevcut kontrol önlemlerinin etkinliğinin incelenmesine yardımcı olur.

Ölçüm Metodu

Laboratuvarımız tarafından gerçekleştirilen dedektör tüple gaz ölçümleri, ASTM D4490-23 – Standard Practice for the Use of Detector Tubes in the Measurement of Toxic Gases and Vapors standardına uygun olarak gerçekleştirilir.

ASTM D4490-23; dedektör tüpler kullanılarak toksik gazların ve buharların tespit edilmesi ve konsantrasyonlarının ölçülmesine yönelik uygulama esaslarını tanımlar.

Ölçülebilen Gaz ve Buharlar

Laboratuvarımızın iş hijyeni kapsamında ASTM D4490-23 metoduna göre gerçekleştirdiği dedektör tüple gaz ölçümlerinde, kapsamımızda bulunan uygun dedektör tüpleri kullanılarak aşağıdaki parametrelerin ölçümü gerçekleştirilmektedir:

• Karbondioksit (CO₂)
• Karbonmonoksit (CO)
• Azot Oksitleri (NOₓ)
• Kükürtdioksit (SO₂)
• Amonyak (NH₃)
• Benzen
• Etanol
• Formaldehit
• Hidrojen Klorür (HCl)
• Hidrojen Sülfür (H₂S)
• Metil Etil Keton (MEK)
• Fenol
• Toluen
• Ksilen
• Oksijen (O₂)
• n-Bütan
• Toplam Hidrokarbon
• Trikloretilen
• Metanol
• Aseton
• Ozon (O₃)
• Bütil Asetat
• Etil Asetat
• Yağ Buharı

Ölçülecek parametre, işyerindeki prosesler, kullanılan kimyasal maddeler, üretim faaliyetleri ve olası maruziyet kaynakları dikkate alınarak belirlenir. Her parametre için ölçüm aralığına ve kullanım koşullarına uygun dedektör tüpünün seçilmesi esastır.

Dedektör Tüp Yöntemi Nasıl Uygulanır?

Dedektör tüpler, belirli bir gaz veya buhara özgü kimyasal reaksiyon prensibiyle çalışan ölçüm elemanlarıdır. Ölçüm sırasında, analiz edilmesi istenen maddeye uygun dedektör tüpü seçilir ve çalışma ortamı havasından belirli bir hacim tüp içerisinden geçirilir.

Gaz veya buharın tüp içerisindeki reaktif maddeyle reaksiyona girmesi sonucunda tüp üzerinde karakteristik bir renk değişimi meydana gelir. Oluşan renk değişimi, tüp üzerindeki kalibrasyon skalası üzerinden değerlendirilerek ortam havasındaki ilgili maddenin konsantrasyonu belirlenir.

Ölçüm sırasında örneklenen hava hacmi, ölçüm süresi, ortam koşulları ve kullanılan dedektör tüpünün özellikleri dikkate alınır. Böylece ölçüm sonuçlarının güvenilir ve izlenebilir şekilde elde edilmesi amaçlanır.

Hangi Çalışma Alanlarında Kullanılır?

Dedektör tüple gaz ölçümleri; kullanılan kimyasal maddelerin veya proseslerin niteliğine bağlı olarak farklı çalışma alanlarında uygulanabilir. Özellikle;

• Kimyasal madde kullanılan üretim alanları,
• Boya ve kaplama işlemleri,
• Temizlik ve bakım faaliyetleri,
• Depolama alanları,
• Laboratuvarlar,
• Kapalı ve sınırlı havalandırılan çalışma alanları,
• Yakıt ve yanma proseslerinin bulunduğu alanlar,
• Kaynak ve metal işleme faaliyetleri,
• Plastik, solvent ve yapıştırıcı kullanılan prosesler,
• Organik solvent kullanılan çalışma alanları

gibi ortamlarda belirli gaz ve buharların varlığının ve konsantrasyonlarının değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Ölçüm Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Ölçüm sonucunda belirlenen gaz veya buhar konsantrasyonu; kullanılan dedektör tüpünün ölçüm aralığı, ölçüm koşulları ve ilgili maddenin özellikleri dikkate alınarak değerlendirilir.

Elde edilen sonuçlar, çalışma ortamının özellikleri ve çalışanların maruziyet koşulları ile birlikte ele alınarak iş hijyeni açısından yorumlanabilir. Gerekli durumlarda sonuçlar, yürürlükteki mevzuatta veya ilgili mesleki maruziyet limitlerinde belirtilen değerlerle karşılaştırılarak değerlendirilir.

Ölçümün İş Hijyeni Açısından Önemi

Gaz ve buhar maruziyetlerinin belirlenmesi; çalışanların kimyasal maddelere maruziyetinin ortaya konulması, risklerin değerlendirilmesi ve mevcut mühendislik kontrollerinin etkinliğinin incelenmesi açısından önemlidir.

Özellikle çalışma ortamında hangi kimyasal maddelerin bulunduğunun bilindiği veya proses nedeniyle belirli gaz ve buharların açığa çıkmasının beklendiği durumlarda, uygun parametrelerin seçilerek ölçülmesi iş hijyeni değerlendirmesinin önemli bir parçasıdır.

Laboratuvarımız, ASTM D4490-23 kapsamında bulunan uygun dedektör tüpleri ile çalışma ortamında karbondioksit, karbonmonoksit, azot oksitleri, kükürtdioksit, amonyak, benzen, etanol, formaldehit, hidrojen klorür, hidrojen sülfür, metil etil keton, fenol, toluen, ksilen, oksijen, n-bütan, toplam hidrokarbon, trikloretilen, metanol, aseton, ozon, bütil asetat, etil asetat ve yağ buharı ölçümlerini gerçekleştirerek çalışanların kimyasal maruziyetlerinin objektif ve izlenebilir şekilde değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.