Solunabilir Toz Numune Alma ve Analiz

Çalışma ortamlarında oluşan tozlar, çalışanların solunum yoluyla maruz kalabileceği önemli bir iş hijyeni riskidir. Tozun türü, partikül boyutu, çalışma ortamındaki konsantrasyonu ve çalışanın maruziyet süresi; çalışan sağlığı açısından oluşabilecek risklerin değerlendirilmesinde önemli unsurlardır.

Kişisel toz maruziyeti ölçümü, çalışanın yaptığı iş sırasında solunum yoluyla maruz kaldığı toz konsantrasyonunun belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilir. Kişisel ölçüm, ortamın belirli bir noktasındaki toz seviyesini belirlemekten farklı olarak, doğrudan çalışanın maruziyetini temsil edecek şekilde gerçekleştirilir.

Ölçüm Metodu

Laboratuvarımız tarafından gerçekleştirilen kişisel toz maruziyeti ölçümleri MDHS 14/3 – General Methods for Sampling and Gravimetric Analysis of Respirable and Inhalable Dust metoduna uygun olarak gerçekleştirilir.

MDHS 14/3; işyeri havasında bulunan solunabilir (respirable) ve inhalable tozların örneklenmesi ve gravimetrik olarak konsantrasyonlarının belirlenmesine yönelik genel yöntemleri tanımlar. Metodun temel amacı, çalışanların işyerindeki toz maruziyetinin izlenmesine ve değerlendirilmesine yönelik güvenilir örnekleme ve analiz yöntemleri sağlamaktır.

Kişisel Toz Ölçümü Nasıl Yapılır?

Kişisel toz ölçümünde, çalışanın üzerine yerleştirilen kişisel örnekleme sistemi kullanılarak çalışma süresi boyunca belirli bir hacimde hava örneklenir. Örnekleme ekipmanı, çalışanın solunum bölgesini temsil edecek şekilde, genellikle göğüs veya yaka bölgesine konumlandırılır.

Ölçüm planlanırken;

• Çalışanın yaptığı görev ve faaliyetler,
• Toz oluşumuna neden olan prosesler,
• Çalışanın farklı çalışma alanlarında geçirdiği süreler,
• Toz kaynaklarının özellikleri,
• Çalışanın maruziyet süresi

dikkate alınır.

Örnekleme sırasında belirli bir hacimde hava, uygun partikül fraksiyonunu toplayacak numune alma elemanından geçirilir. Toplanan toz miktarı, numune alma ortamının örnekleme öncesi ve sonrası tartımlarının karşılaştırılmasıyla gravimetrik yöntemle belirlenir. Toz konsantrasyonu, toplanan toz kütlesi ile örneklenen hava hacmi dikkate alınarak hesaplanır.

İnhalable ve Respirable(Solunabilir) Toz

Tozların insan vücudundaki etkileri, partiküllerin boyutlarına ve solunum sisteminde ulaşabildikleri bölgelere bağlı olarak değişebilir.

İnhalable toz, solunum sırasında burun ve ağız yoluyla vücuda alınabilen partikül fraksiyonunu ifade eder.

Respirable (solunabilir) toz ise solunum sisteminin daha derin bölgelerine ulaşabilen partikül fraksiyonudur. Bu nedenle iş hijyeni değerlendirmelerinde tozun yalnızca toplam miktarı değil, çalışan tarafından solunabilecek partikül fraksiyonu da önem taşımaktadır.

MDHS 14/3, bu farklı partikül fraksiyonlarının uygun örnekleme ekipmanları kullanılarak belirlenmesine yönelik yöntemler sunmaktadır.

Gravimetrik Analiz

Gravimetrik yöntemde, numune alma ortamı örnekleme öncesinde ve sonrasında hassas şekilde tartılır. Örnekleme sırasında filtre üzerinde toplanan tozun kütlesi belirlenerek, örneklenen hava hacmi ile birlikte toz konsantrasyonu hesaplanır.

Bu yaklaşım sayesinde çalışma ortamındaki toz maruziyeti mg/m³ birimi üzerinden nicel olarak ifade edilebilir. MDHS 14/3'te konsantrasyon hesabı; toplanan partikül kütlesi, blank düzeltmesi ve örneklenen hava hacmi dikkate alınarak gerçekleştirilir.

Kişisel Toz Maruziyeti Ölçümünün Önemi

Kişisel toz ölçümleri, çalışanın gerçek çalışma koşullarında maruz kaldığı toz konsantrasyonunun belirlenmesine yardımcı olur. Özellikle üretim, kesme, taşlama, delme, kırma, öğütme, döküm, malzeme işleme ve benzeri toz oluşumunun söz konusu olduğu proseslerde çalışan maruziyetinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Ölçüm sonuçları; işyerindeki toz kaynaklarının belirlenmesi, mevcut kontrol önlemlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi ve gerekli durumlarda ilave kontrol tedbirlerinin planlanması için objektif veri sağlar.

Güvenilir ve İzlenebilir Ölçüm

Laboratuvarımız, kişisel toz maruziyeti ölçümlerini MDHS 14/3 metodunda tanımlanan örnekleme ve gravimetrik analiz prensipleri doğrultusunda gerçekleştirir.

Ölçüm sürecinde uygun örnekleme ekipmanları kullanılarak çalışanların maruziyetini temsil eden numuneler alınır; numuneler laboratuvar ortamında değerlendirilerek toz konsantrasyonu hesaplanır ve sonuçlar raporlanır.

Bu sayede işyerlerinde çalışanların toz maruziyetinin objektif, ölçülebilir ve izlenebilir bir şekilde değerlendirilmesine katkı sağlanır.